En enteresan yıldızlardan biri yalnız değilmiş

Betelgeuse’un parlaklığındaki değişimin bir kısmı zati biliniyordu. Yaklaşık 400 gün süren bir döngü var ve bunun yıldızın içindeki “nabız üzere atmalardan” kaynaklandığı düşünülüyor. Asıl muamma ise yaklaşık 2100 gün (yani 5,7 yıl) süren ikinci döngüydü. Bu kadar uzun aralıkla tekrarlayan değişimi tek başına Betelgeuse’un iç hareketleriyle açıklamak zordu.

Bilim insanlarının aklındaki en güçlü ihtimal şuydu: Betelgeuse’un etrafında çok yakın bir yörüngede dönen küçük ve sönük bir yıldız var ve bu yıldız, dev komşusunun etrafındaki gazı karıştırarak ışıkta ölçülebilir bir tesir yaratıyor.

YILDIZI DEĞİL, İZİNİ GÖRDÜLER

Sorun şu: Bu küçük yıldız direkt “fotoğrafa girecek” kadar bariz değil. Betelgeuse o kadar büyük ve parlak ki, yanında duran daha küçük bir yıldız kolaylıkla kayboluyor.

Bu yüzden astronomlar farklı bir yol izledi. Yaklaşık 8 yıl boyunca Hubble Uzay Teleskobu ve iki büyük yer teleskobundan gelen dataları birleştirdiler. Sonunda Betelgeuse’un atmosferinde, küçük yıldızın hareketiyle oluşan bir gaz izi tespit ettiler.

Bunu şöyle düşünün: Denizde giden bir teknenin ardında nasıl bir dalga ve iz oluşuyorsa, bu küçük yıldız da Betelgeuse’un geniş gaz katmanlarının içinde ilerlerken ardında bir “iz” bırakıyor. Araştırmacılar da tam olarak bu izi yakalayarak eşlikçi yıldızın varlığını doğruladı.

PARLAKLIĞI KISMIYOR, “IŞIĞIN İMZASINI” DEĞİŞTİRİYOR

İnsan birinci duyunca “Demek ki küçük yıldız geçip Betelgeuse’u örtüyor, ışık azalıyor” diye düşünebilir. Ancak olay o kadar kolay değil.

Bu eşlikçi yıldız, Betelgeuse’un ışığını direkt kapatıp kısmıyor. Daha çok, yıldızdan gelen ışığın içinde yer alan birtakım “işaretleri” değiştiriyor. Bilhassa morötesi (UV) bölgede, demirle ilgili kimi sinyallerde dalgalanma yaratıyor. Küçük yıldız önden geçerken belli bir parlamaya benzeri artış görülüyor; geçtikten sonra ise ardında bıraktığı gaz kuyruğu bu sinyali bir mühlet “yutuyor” ve tesir giderek kayboluyor. Sonra 5,7 yıl sonra tıpkı döngü yine başlıyor.

Yani aslında astronomlar, Betelgeuse’un “ışığının içindeki imzayı” okuyarak yanında gizlenen yıldızı yakaladı. Bu eşlikçi yıldıza Siwarha ismi verildi. Şu anda yine Betelgeuse’un ardına geçmiş durumda. Hesaplara nazaran bir sonraki “ortaya çıkma” vakti Ağustos 2027 civarı.

Kaynak: Hürriyet