Kızıl Erik’ten Donald Trump’a 10 hususta Grönland

– Dünyanın en büyük adası: 2.16 milyon km2 ile Grönland, dünyanın en büyük adası. Kuzey Atlantik’teki adanın yüzeyinin yaklaşık yüzde 80’i buzullarla kaplı. 57 bin nüfusu ile dünyanın en seyrek yerleşim yerlerinden biri.

– İsim babası Erik: Grönland, aslında İngilizce’de ‘Yeşil-ülke’ manasına geliyor. Lakin boz ve beyaz adanın yeşil ile anılması da bir efsaneye dayanıyor. Buna nazaran Grönland’a bu ismi veren ‘Kızıl Erik’ diye anılan kaşif. M.S.950 Norveç doğumlu olan Erik, babasının cinayet nedeniyle Norveç’ten sürülmesi üzere o da İzlanda’dan buzlarla kaplı adaya sürülür. Erik de öteki yerleşimcileri de çekmek için adayı ‘yeşil-ülke’ diye anmaya başlar.

– Amerika’nın uzantısı: Coğrafik olarak Kuzey Amerika’nın uzantısı olsa da ülke genelde siyasi ve kültürel açıdan Avrupa ile kontaklı olmuş. 1953’te 18’inci yüzyıldan bu yana adada kolonileri bulunan Danimarka’ya bağlanır. 2009’dan beri yarı özerk yapıya sahip. Grönland nüfusunun yüzde 88’i Inuit yahut Danimarkalı ve Inuit karışımı. Geri kalan yüzde 12’si ise çoğunlukla Danimarkalı olmak üzere Avrupa kökenli.

– Karayolları yok: Grönland’da yerleşimleri birbirine bağlayan yollar ya da demiryolu sistemi bulunmuyor. Yerleşimlerin sonu çıkmaz sokaklarla bitiyor. Ulaşımda uçak, helikopter, tekne, snowmobile ve köpekli kızaklar devreye giriyor. Balıkçılık adanın değerli gelir kaynağı. Balık, deniz eserleri ve Grönland’da avlanan balina ve fok üzere hayvanlar dışında neredeyse her şey ithal ediliyor.

–  2 ay Güneş batmıyor: Her yıl 25 Mayıs ile 25 Temmuz tarihlerinde güneş hiç batmıyor. Geceyarısında bile güneşi görmek turistler için enteresan bir tecrübe oluyor. 21 Haziran’da ekinoks nedeniyle ulusal tatil. Kasım sonu ile Ocak ayı sonuna kadar ise güneş hiç doğmuyor.

– Global ısınma: Atlas Okyanusu’nun kuzeyinde bulunan Grönland global ısınmayla birlikte yaklaşık 30 yıldır süratli bir erime yaşıyor. Nature mecmuasında yayınlanan bir araştırmaya nazaran 1985 ile 2022 yılları ortasında 5 bin km2’lik bir buzul alanı eriyip gitmiş. Buzulların erimesiyle binlerce yıl sonra toprak ortaya çıkarken bu madencilik, tarım üzere yeni alanlar için de bir fırsat yaratıyor.

– Az elementler: Grönland, grafit, çinko ve az toprak elementleri üzere bir dizi mineral kaynağına sahip. Grafit pil üretiminde değerli bir girdi mesela. Ayrıyeten bölgede hidrokarbon yataklarının da bulunduğuna dair sondaj çalışmaları Trump idaresinin Grönland’a yönelik iştahını daha da kabartıyor.

– Yeni deniz rotaları: Kuzey Kutbu’ndaki buzul erimesi global ticarette yeni deniz yolları açıyor. Bu rotayı ‘Kutup İpekyolu’ diye isimlendiren Çin, Avrupa ile ticareti değerli ölçüde kısaltacak bu yolu kullanma konusunda istekli. Rusya’nın kuzey kıyılarından geçen bu rota şimdilik yılın yalnızca birkaç ayı açık. Öte yandan çevreciler, artan deniz nakliyatının önemli ekolojik riskler oluşturduğu konusunda ihtarda bulunuyorlar.

– Kuzey Kutbu’nun paylaşımı: NATO ülkesi Danimarka’ya bağlı devasa bir adaya göz koyarak NATO ittifakı içinde Avrupa ile mümkün bir krizi göze alan Trump İdaresi, Ada’nın ABD’ye bağlanması halinde Rusya’dan sonra Kuzey Kutbu’nda en uzun kıyılara sahip ikinci ülke olacak. Bu durumda ABD, 200 mile varan ekonomik münhasır alan paylaşımıyla Kuzey Kutbu’ndaki çıkarlarını önemli bir halde katlayacak. ABD hali hazırda yalnızca Alaska kıyıları üzerinden kutupta hak sav edebiliyor.

– Riskleri neler: En kıymetli risk transatlantik ittifakın değerli bir sınamayla karşı karşıya kalma ihtimali. Avrupa, ABD’nin bu atağına göz yumarsa Ukrayna’da Rusya ile baş etmeye çalışırken batıda müttefikinden stratejik bir darbe yemiş olacak. Fakat Trump, Rusya ve Çin’e karşı Grönland’ın ABD’ye dahil olmasının Avrupa’nın güvenliğini de güçlendireceği tezini gündeme getirebilir. Her halükarda Grönland yeni yılın güçlü başlıklarından biri olmaya aday.

NATO GRÖNLAND’DA ÇÖZÜM ARAYIŞINDA

ABD Başkanı Donald Trump’ın Grönland konusundaki ısrarı sürerken yarın NATO karargahında kıymetli bir temas gerçekleştirilecek. NATO Genel Sekreteri Mark Rutte, Danimarka Savunma Bakanı Troels Lund Poulsen ve Grönland Dışişleri Bakanı Vivian Motzfeld ile bir ortaya gelecek. Ziyaret, Kuzey Atlantik ve Arktik Bölgesi’nde değişen güvenlik ortamına ait NATO’da tartışmanın yapıldığı bir periyoda denk gelmesi açısından değer taşıyor.

ÇARE ARANIYOR

Grönland’a ait meselede tarafların her ikisinin, ABD ve Danimarka, NATO üyesi olması nedeniyle sessiz bir profil çizen İttifak’ta tahlil arayışı sürüyor. Bahis geçtiğimiz günlerde NATO’nun karar organı olan Kuzey Atlantik Konseyi’nde ele alındı. Kimi ittifak üyeleri bölgede yeni bir misyon başlatmak, daha fazla ekipman konuşlandırmak yahut tatbikatlar düzenlemek üzere tekliflerde bulundu. NATO’daki görüşmeler şimdi başlangıç kademesinde.

AVRUPA ÜLKELERİNE GRÖNLAND VERGİSİ

ABD Başkanı Trump, Grönland’ın satın alınmasına yönelik Washington’ın planlarına takviye vermeyen 8 Avrupa ülkesine, 1 Şubat 2026’dan itibaren geçerli olmak üzere yüzde 10 ek gümrük vergisi uygulanacağını duyurdu. Kelam konusu ülkeler ortasında Danimarka, Norveç, İsveç, Fransa, Almanya, İngiltere, Hollanda ve Finlandiya yer alıyor. Trump ayrıyeten gümrük vergilerinin Haziran’ın 1’inde yüzde 25’e çıkacağını ve Grönland’ın ABD tarafından satın alınmasına kadar bu gümrük vergilerinin uygulanmaya devam edeceğini belirtti. Trump, Truth Social hesabından, “Dünya Barışı tehlikede. Çin ve Rusya Grönland’ı istiyor. Danimarka’nın da bununla ilgili yapabileceği hiçbir şey yok” dedi.

Kaynak: Hürriyet