Trump’ın İran’a müdahale seçenekleri: Hamaney’e suikast rejimi yıkar mı?

ABD Başkanı Donald Trump, İran’daki protestoculara takviye bildirisi verse de, tahliller mevcut şartlarda askeri müdahalenin muvaffakiyet talihinin düşük olduğunu ortaya koydu. Uzmanlar, bölgedeki askeri varlığın azalması, hedefleme zorlukları ve mümkün bir müdahalenin rejimi güçlendirme riski üzere faktörlere dikkat çekti. Beyaz Saray kaynakları, Trump’ın İran’a karşı güç kullanmaktan çekinmeyebileceğini belirtse de somut seçeneklerin kısıtlı olduğu söz edildi.

Donald Trump’ın, Venezuela’da eski önder Nicolas Maduro’nun yakalanması operasyonundan yürek alarak İran rejimine karşı askeri müdahale imasında bulunması Orta Doğu’da geniş çaplı bir savaş çıkması muhtemelliğine yol açtı. Lakin mevcut askeri durum, bu çeşit bir hamleyi epey zorlaştırıyor. Son aylarda ABD, bölgedeki askeri birliklerini azalttı ve bu durum müdahale kapasitesini sonlandırdı.

ASKERİ MÜDAHALE OLASILIĞI

ABD, İsrail’in Gazze’de soykırımı sürdürdüğü 2 yıl boyunca Orta Doğu’da neredeyse daima bir uçak gemisi varlığı bulundurdu. Ancak ekim ayından bu yana bölgede hiçbir uçak gemisi konuşlandırılmıyor. USS Gerald R Ford yaz aylarında Karayipler’e, USS Nimitz ise sonbaharda ABD’nin batı kıyısındaki bir limana taşındı. Bu kurallar altında, mümkün bir hava ya da füze saldırısının, Orta Doğu’daki ABD ve müttefik hava üslerinden yahut uzun menzilli bombardıman uçaklarıyla gerçekleştirilmesi gerekecek.

İRAN, ABD SALDIRISINA KARŞILIK VEREBİLİR

The Guardian’ın tahlilinde, bölgede düzenlenecek rastgele bir askeri harekatın önünde lojistiğe ait büyük mahzurlar bulunuyor. ABD’nin; Katar, Bahreyn, Irak, Birleşik Arap Emirlikleri (BAE), Umman ve Suudi Arabistan’daki üsleri kullanmak için müsaade alması ve bu tesisleri mümkün İran misillemelerine karşı muhafazası gerekecek. İran önderleri, ülkelerine hücum olması durumunda bölgedeki ABD üslerine ve gemilerine karşılık vereceklerini bildirdi. İran’ın askeri kabiliyetleri, İsrail ile yaşanan 12 Günlük Savaş’ta zayıflamış olsa da, Tahran’ın balistik füze stoğunun büyük kısmını koruduğu iddia ediliyor.

Daha temel bir soru ise ABD’nin nereyi gaye alacağı istikametinde. Protestolar ve rejim baskısı ülke geneline yayılmış durumda. Askeri ve sivil kullanım maksatlı yerleri tespit etmek mümkün olsa da, hedefleme yanlışları ve kentsel alanlarda sivillerin hayatını kaybetme riski bariz bir telaş kaynağı.

İran’da rejim tersi şovlar devam ediyor. İran Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi durumun denetim altına alındığını tez etse de çok sayıda kentte vatandaşların sokağa çıkarak protestolarını sürdürdüğü bildirildi.

Royal United Services Institute fikir kuruluşunda kıdemli araştırmacı olan Roxane Farmanfarmaian, İran rejiminin kararlılığına vurgu yaparak, “İran’da birleşik bir hükümet, ordu ve güvenlik servisi var. Hükümet hudutlarını ve sokaklarını garanti altına alacak. Harikulâde sayıda ceset torbası bunu yapma kararlılığını ortaya koyuyor” tabirlerini kullandı.

AFP, İran’dan gelen ceset torbalarının sokaklara yığıldığı manzaraların doğruluğunu teyit etti.

HAMANEY’E SUİKAST OLASILIĞI

ABD için bir öteki seçenek, İran’ın dini lideri Ali Hamaney’e yönelik direkt bir suikast teşebbüsü olabilir. Askeri açıdan, Venezuela’daki üzere bir yakalama operasyonundan daha uygulanabilir görünse bile, bu türlü bir hareket önemli sonuçlar doğurabilir. Diğer bir ülkenin önderini öldürmek, memleketler arası hukukta büyük problemler oluşturur ve öngörülemeyen, uzun vadeli bir askeri tansiyonu tetikleyebilir.

Böyle bir atağın rejim değişikliğiyle sonuçlanacağı da garantili değil. Hamaney’in, haziran ayındaki İsrail hücumlarından sağ çıkmayı başardığı ve ölmesi durumunda yerine geçecek bireyleri belirlediği biliniyor.

ASKERİ DARBE

Bazı uzmanlar, en mümkün sonucun İran İhtilal Muhafızları liderliğinde bir darbe olacağını öne sürdü. Lakin İsrail’in haziran ayında onlarca İranlı kumandanı ve üst seviye isimleri öldürmesine karşın rejim yapısı ayakta kaldı. Mümkün bir ABD saldırısının rejimi kökten değiştirmesi beklenmiyor.

SİBER SALDIRI

Askeri müdahalenin zorlukları, alternatif prosedürleri gündeme getirdi. Bunların başında gayeli siber operasyonlar geliyor. Trump, Maduro’nun yakalanmasının akabinde, operasyonu kolaylaştırmak için Caracas’taki elektriği kestiklerini argüman etmişti. İran’da ise benzeri bir senaryonun fakat direkt askeri bir harekatla birlikte işe yarayabileceği bedellendiriliyor.

Birleşik Krallık Ulusal Siber Güvenlik Merkezi’nin eski başkanı Ciaran Martin, bu cins seçeneklerin aktifliğini sorgulayarak, “İşe yarayabilecek bir şey görmek sıkıntı. Elektrik üzere devlet hizmetlerini aksatmak muhtemelen sivilleri daha çok etkileyecek” dedi.

Uzman isim, internet erişimini tekrar sağlamaya yönelik bir siber müdahalenin de teknik olarak sıkıntı olacağı görüşünde. Elon Musk’ın uydu internet hizmeti Starlink’in fiyatsız sunulması üzere daha kolay bir fikrin ise “gerçek bir siber operasyon olmadığını” söz ediyor. Analistler, Trump’ın protestoculara verdiği “yardım yolda” kelamının alandaki gerçeklikle tam olarak örtüşmeyebileceğini kaydetti.

KAYIP SAYISINA AİT ÇELİŞKİLİ İDDİALAR

İran’da geçtiğimiz 28 Aralık’ta hayat pahalılığına reaksiyon olarak başlayan ve hükümet aksisi protestolara dönüşen kitlesel şovların bilançosu ağırlaşmaya devam ediyor. ABD merkezli sivil toplum örgütü İran İnsan Hakları Aktivistleri’nden (HRA) yapılan son açıklamada, şovlarda hayatını kaybedenlerin sayısının 2 bin 571’e yükseldiği öne sürüldü. Ölenlerin 2,403’ünün protestocu, 12’sinin 18 yaş altı çocuk olduğu aktarılırken, protestocu olmayan tarafsız 9 sivilin de hayatını kaybettiği kaydedildi.

Ayrıca 5 hükümet destekçisi sivil ile 142 güvenlik gücü işçisinin öldüğü tabir edildi. HRA’nın 779 harici mevt olayı ile ilgili incelemeyi sürdürdüğü belirtilirken, en az bin 134 kişinin de önemli formda yaralandığı aktarıldı. 31 eyaletteki 187 kente yayılan 614 protesto gösterisinde en az 18 bin 434 kişinin tutuklandığı bilgisi paylaşıldı.

İran’daki resmi sayılara nazaran ise olaylarda şu ana kadar yaklaşık 650 kişi hayatını yitirdi. İran hükümeti, MOSSAD ve farklı yabancı istihbarat servislerine çalışan silahlı şahısların sivillere ateş açtığını argüman ediyor.

İRAN, ABD VE İSRAİL’İ SORUMLU TUTTU

İran yönetiminden, ABD Başkanı Donald Trump’ın ülkede devam protesto şovlarına verdiği açık dayanağa reaksiyon geldi. İran’ın BM Daimi Temsilcisi Buyruk Said İravani, BM Güvenlik Konseyi’ne gönderdiği mektupta ABD Başkanı Donald Trump’ın açıklamalarını şikayet etti.

Mektubunda Trump’ın “İranlı vatanseverler protestolara devam edin. Kurumları ele geçirin. Yardım yolda” tabirlerini hatırlatan İravani, “Bu pervasız açıklama, siyasi istikrarsızlığı açıkça teşvik etmekte, şiddeti kışkırtmakta ve davet etmekte; İran İslam Cumhuriyeti’nin egemenliğini, toprak bütünlüğünü ve ulusal güvenliğini tehdit etmektedir. Açıklama, BM Şartı’nda yer alan milletlerarası hukukun temel prensiplerinin ihlalidir” değerlendirmesinde bulundu.

Kaynak: Hürriyet